Zwycięzcy VII edycji konkursu (marzec 2002):

I miejsce: Joanna Baran z Gimnazjum nr 6 w Jaworznie
II miejsce: Mariusz Banach z Gimnazjum Nr 11 w Toruniu
III miejsce: Alicja Skocka z Gimnazjum Nr 11 w Toruniu

Ponadto na wyróżnienie zasługuje wywiad przeprowadzony przez Martę Berezecką, Gabrielę Buc, Annę Dworakowską i Ewę Kosińską z Publicznego Gimnazjum w Dusznikach Zdroju.

Takie było zadanie konkursowe:

Tematem przewodnim kolejnego konkursu jest DRZEWO - POMNIK PRZYRODY.

Znajdź drzewo będące POMNIKIEM PRZYRODY i zrób jego opis. Pomogą Ci w tym polecenia wyszczególnione poniżej.

  1. Zacznij od ustalenia, jakim gatunkiem drzewa jest POMNIK PRZYRODY. Wyjaśnij, po jakich cechach rozpoznasz o tej porze roku gatunek opisywanego drzewa.
  2. Wprawdzie warunkiem uznania drzewa za POMNIK PRZYRODY nie jest określona liczba lat, czy też wyznaczony normą obwód, jednak opisując drzewo warto znać jego wymiary. Zmierz:
    • Wysokość drzewa
    • Wysokość na jakiej wyrastają pierwsze konary
    • Obwód na wysokości 1,3 metra
    • Średnicę na wysokości 1,3 metra

    Objaśnienia:
    Wysokość drzewa - Do pomiaru wysokości drzewa służą specjalne przyrządy, których zapewne nie masz. Proponuję Ci następującą metodę. Jedna osoba o znanym wzroście staje przy drzewie. Druga staje w odległości kilkunastu metrów i trzyma w wyciągniętej dłoni patyk (ołówek). Patrząc jednym okiem zaznacza na patyku wysokość osoby stojącej przy drzewie. Następnie odmierza zaznaczoną wysokość na drzewie. Mierzący znajduje się stale w tej samej pozycji. Ilość odłożeń, pomnożona przez wzrost osoby stojącej przy drzewie, daje wysokość drzewa.
    Wysokość na jakiej wyrastają pierwsze konary - pomiar jak wyżej.
    Obwód - Z tym chyba nie będzie problemu. Pomiar obwodu i średnicy na wysokości 1,3 metra wynika z tego, że leśnicy mierząc te cechy robią to właśnie na takiej wysokości.
    Średnica - Pomyśl...masz obwód koła.

  3. Jak napisano powyżej, warunkiem uznania drzewa za POMNIK PRZYRODY nie jest określona liczba lat, czy też wyznaczony normą obwód. Co w takim razie bierze się pod uwagę?
  4. Aby przybliżyć obraz drzewa przeprowadź wywiad z Pracownikiem Urzędu Gminy, Nadleśnictwa lub z mieszkańcem Twojej miejscowości. Możesz zadać tylko 5 pytań.
  5. Czy z drzewem jest związana jakaś historia? Opisz ją w 100 słowach.
  6. Narysuj (!) drzewo. Zwróć uwagę na kształt i wielkość korony. Zaznacz pień, koronę, gałęzie, korzenie. Z tym ostatnim możesz mieć kłopot. Poszukaj w literaturze.
  7. Posiadasz już sporo informacji na temat drzewa, będącego POMNIKIEM PRZYRODY. Stań w pewnej odległości i spójrz jakie jest piękne. Jest niestety bezbronne wobec nieprzemyślanych poczynań człowieka. Jak myślisz, czy Twoje dzieci będą miały okazję je podziwiać? Co TY możesz zrobić, aby drzewo rosło jeszcze wiele lat w dobrej kondycji?

Na koniec refleksja

Być może podczas spaceru po okolicy urzekło Cię dostojne drzewo. Poznałaś (eś) jego historię. Uważasz, że drzewo jest szczególne. W takiej sytuacji udaj się do Rady Gminy, na której wniosek drzewo może zostać uznane za Pomnik Przyrody.

A oto praca Joanny Baran:

1.

Opisywany przeze mnie Pomnik Przyrody to Wiąz szypułkowy, który ku mojemu zdziwieniu rośnie na podwórku mieszkańca mojej miejscowości.

Wiąz szypułkowy to potężne drzewo o wysokości do 30 metrów. Rosnąc na otwartej przestrzeni tworzy malowniczą koronę o kilku konarach, u góry charakterystycznie rozszerzoną. Obwód pnia dochodzi do 700 cm. U podstawy pnia korzenie starszych wiązów charakterystycznie się rozszerzają.
Kora drzewa jest ciemnobrunatna i regularnie spękana. Na cienkich pędach, zwykle owłosionych, rozmieszczone są długie, eliptyczne lub jajowate liście o długości 6-15 cm. Najstarsze są powyżej środka blaszki gładkie lub lekko szorstkie. Od spodu owłosione.
Owoce są orzęsione i owłosione o średnicy 1-1,5 mm, opatrzone długimi szypułkami. Orzeszek znajduje się pośrodku skrzydełka. Drzewa te mają głęboki, silny system korzeniowy i rzadko wywracane są przez wiatry.
Rosną na glebie żyznej, głębokiej i stale wilgotnej. Na dużą ich wartość składa się szybki wzrost, łatwość rozmnażania się z nasion i dobrze znoszone przesadzanie, nawet w starszym wieku.

2.

a) Wysokość drzewa: ok. 22 m
b) Wysokość, na jakiej wyrastają pierwsze konary: 9 m
c) Obwód na wysokości 1,3 metra: 245 cm
d) Średnica na wysokości 1,3 metra: 78,03 cm

3.

Pomnikami Przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupienie o szczególnej wartości naukowej, kulturowej, historyczno-pamiątkowej i krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je od innych tworów, w szczególności sędziwe drzewa.
Wprowadzenie ochrony indywidualnej w drodze uznania za pomniki przyrody następuje w formie rozporządzenia wojewody lub w formie uchwały Rady Gminy.

4.

Pan Tadeusz jest mieszkańcem mojej miejscowości i to właśnie na jego podwórku znajduje się wspomniany wcześniej Wiąz szypułkowy. Dlatego wydał mi się on najodpowiedniejszą osobą, która przybliży obraz drzewa.
Postanowiłam więc przeprowadzić z nim krótki wywiad. Oto rezultat moich dziennikarskich zmagań:

 

Ja: - Czy fakt, że Pomnik Przyrody znajduje się na pańskim terenie jest dla Pana przyjemnością czy raczej sprawia to Panu jakiś kłopot?

Tadeusz Skawiński: - Bez wątpienia kłopotliwe jest dla mnie, kiedy specjaliści przyjeżdżają i dokonują pomiarów albo, kiedy zainteresowani przyrodą ludzie przychodzą, aby obejrzeć drzewo z bliska. Jednak moja żona uwielbia przyjmować gości a ja jestem dumny z faktu, że to właśnie moja działka została tak odznaczona.

Ja: - Ile lat temu drzewo zostało uznane za pomnik przyrody?

T.S.: - Było to dokładnie 25 maja 1995 roku. Czyli 7 lat temu. Jak ten czas szybko leci.

Ja: - Czy zapoznał się Pan z zakazami i ograniczeniami dotyczącymi pomników przyrody?

T.S.: - Oczywiście, że tak i przyznam się, że nieraz sprawia mi trudność ich przestrzeganie. Na przykład, kiedy jedna z gałęzi zasłania mi okno i nie mogę jej ściąć, lub też, kiedy chcę rozpalić ognisko, a jest to zabronione w promieniu 15 m licząc od pnia. Na szczęście zdążyłem się już przyzwyczaić.

Ja: -Czy wiąz zawsze stał na Pańskim terenie?

T.S.: - Tak. Od kiedy pamiętam drzewo stoi na moim podwórku. Dziadek zawsze mówił mi, abym dbał i pielęgnował to drzewo, ponieważ nie jest ono zwykłym drzewem. To właśnie ono, można powiedzieć, połączyło naszego pradziadka z prababcią.

Ja: - Lubi Pan to drzewo?

T.S.: - Zwykle nie przywiązuję się do rzeczy, ale to drzewo to wyjątek. Nie wyobrażam sobie, aby go kiedyś wycięto. Byłoby wtedy jakoś tak pusto. Zresztą nie tylko ja jestem do niego przywiązany, moja córka, gdy ma do podjęcia jakąś trudną decyzję, siada w cieniu tego drzewa, spędza tam długi czas, a kiedy wraca, jest uśmiechnięta i problem ma rozwiązany. Ten wiąz, to taki nasz rodzinny przyjaciel i "doradca".

5.

Oto historia, która wydarzyła się około 95 lat temu. Opowiedział mi ją nie kto inny, jak Pan Tadeusz:

Marcin i jego przyjaciółka Ewa bardzo lubili zabawy w ogrodzie. Mieli swoje ulubione drzewo i często przytulali się do pnia. Nazywali to pobieraniem "zielonej energii".
Mijały lata, drzewo było świadkiem pierwszej kłótni młodych, a także ich pierwszego pocałunku.
Wybuchła wojna. Marcin poszedł na front, a Ewa została sanitariuszką. Ich drogi rozeszły się i nie spotkali się przez trzydzieści następnych lat.
Pewnego dnia czterdziestosiedmioletnia Ewa siedziała pod drzewem
i wspominała przeszłość. Nagle zauważyła mężczyznę przytulającego się do kory.
- Obieram zieloną energię - powiedział
- Ale Pani pewnie i tak nie wie, co to znaczy
- Marcin?!
- O Boże! Ewa?!

Dalszego ciągu można się domyślić. Chociaż nie byli już młodzi wzięli ślub i założyli rodzinę. Opieka nad drzewem to do dziś ich rodzinna tradycja.

6.

Jeśli chcesz zobaczyć rysunek drzewa: kliknij tutaj.

7.

Pierwszą i niezbędną rzeczą, jaka mogę zrealizować, jest nie zanieczyszczanie środowiska np.: nie powinnam wyrzucać odpadów i śmieci w miejsca do tego nie przeznaczone. Ja i moja rodzina, w ogóle całe społeczeństwo powinno racjonalnie użytkować wodę, aby drzewa również miały coś do "picia". Przestrzeganie zakazów i ograniczeń dotyczących drzew uznanych za Pomniki Przyrody jest także ważne w ochronie danego drzewa.

Myślę, że jeśli społeczeństwo wreszcie zauważy jak niezbędne do życia są drzewa i zacznie przestrzegać kilku prostych w/w reguł, drzewo, o którym pisze, a także wszystkie inne drzewa będą rosły jeszcze wiele, wiele lat w dobrej kondycji i nasze dzieci będą mogły je podziwiać i naśladując nas pielęgnować.
W ostatnich latach zalety, jakie posiada Wiąz szypułkowy przekreśliła choroba wywoływana przez grzyb (Graphium ulmi), która dziesiątkuje wiązy na objętym przez nią terenie. Ta, tak zwana holenderska choroba wiązów, objawia się gwałtownym zamieraniem młodych pędów już wczesnym latem. Stopniowo giną starsze gałęzie i wreszcie całe drzewo. Należy przeczekać okres nasilenia się choroby, w żadnym wypadku nie można wyrzekać się tych cennych drzew przy realizacji zadrzewień terenów zielonych.

 

Inne prace:

I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII XIII XIV

 

Powrót do strony głównej